Γράφει η Έλενα Λεζέ
Έχουν γίνει σημαντικά βήματα στον τομέα της ψυχικής υγείας. Η κοινωνία αρχίζει να μιλά πιο ανοιχτά, τα ταμπού υποχωρούν και η αναζήτηση βοήθειας δεν αντιμετωπίζεται πλέον με την ίδια αμηχανία όπως παλαιότερα.
Ωστόσο έχουμε ακόμη πολύ δρόμο μπροστά μας μέχρι να πάψουμε να κρύβουμε τον ψυχικό μας πόνο πίσω από κοινωνικά αποδεκτές συμπεριφορές και χαμόγελα.
Ανήκω σε μια γενιά που μεγάλωσε με πολλά ταμπού και έναν καθωσπρεπισμό βιτρίνας. Σε μια εποχή που η εικόνα της οικογένειας, η γνώμη των άλλων και η ανάγκη να μη διαταραχθούν οι ισορροπίες είχαν συχνά μεγαλύτερη σημασία από την αλήθεια των συναισθημάτων μας.
Έπρεπε να είμαστε καλά ακόμη κι όταν δεν ήμασταν. Να μη μιλάμε για όσα μας πλήγωναν, να μη δείχνουμε τις αδυναμίες μας και κυρίως να μη δημιουργούμε προβλήματα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον πολλοί από εμάς μάθαμε να αναλαμβάνουμε ρόλους που δεν επιλέξαμε συνειδητά.
Προσωπικά υπήρξα το καλό παιδί στην οικογένεια, η καλή φίλη εκείνη που προσπαθούσε να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των άλλων.
Με τον καιρό έγινα η δυνατή. Η γυναίκα που άντεχε, που δεν έδειχνε εύκολα τον πόνο της, που έπρεπε να βρίσκει λύσεις και να στέκεται όρθια, ακόμη κι όταν μέσα της κουραζόταν.
Αν με ρωτήσει κανείς αν το επέλεξα, η απάντησή μου είναι ξεκάθαρη δεν το επέλεξα. Με εκπαίδευσαν να είμαι έτσι.
Και αυτή η εκπαίδευση έχει ψυχικό κόστος.
Όταν μαθαίνεις από μικρή να φροντίζεις τους άλλους μπορεί να φτάσεις στην ενήλικη ζωή χωρίς να γνωρίζεις πως να φροντίσεις πραγματικά τον εαυτό σου. Όταν συνηθίζεις να είσαι το στήριγμα όλων, δυσκολεύεσαι να παραδεχτείς ότι κι εσύ χρειάζεσαι στήριξη.
Όταν όλοι σε θεωρούν δυνατό άνθρωπο αισθάνεσαι πως δεν έχεις το δικαίωμα να λυγίσεις. Σαν να πρέπει να προστατεύεις διαρκώς μια εικόνα που οι άλλοι έχουν δημιουργήσει για εσένα, ακόμη κι αν αυτή η εικόνα σε πληγώνει.
Κάπως έτσι η αντοχή συγχέεται με την ψυχική υγεία και η σιωπή με τη δύναμη. Όμως δεν είναι το ίδιο.
Το να αντέχεις δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είσαι καλά. Το να χαμογελάς δεν σημαίνει ότι δεν πονάς. Και το να συνεχίζεις να ανταποκρίνεσαι στις υποχρεώσεις σου δεν σημαίνει ότι δεν κουβαλάς μέσα σου βάρη που χρειάζονται φροντίδα.
Ίσως άργησα να το καταλάβω αλλά έμαθα πως η ψυχική υγεία δεν είναι η απουσία δυσκολιών ούτε η ικανότητα να αντιμετωπίζουμε τα πάντα χωρίς να ζητάμε βοήθεια.
Είναι η δυνατότητα να αναγνωρίζουμε όσα συμβαίνουν μέσα μας, να αποδεχόμαστε τα συναισθήματά μας και να αναζητούμε στήριξη όταν τη χρειαζόμαστε, χωρίς ενοχή και ντροπή.
Είναι εκείνη η στιγμή που η ψυχή μπορεί επιτέλους να πει στο σώμα «Είμαι καλά».
Για να φτάσουμε όμως, σε αυτή τη στιγμή χρειάζεται συχνά να κοιτάξουμε βαθιά μέσα μας. Να αναμετρηθούμε με παλιές πληγές, με φόβους που δεν εκφράσαμε, με θυμό που καταπιέσαμε και με ανάγκες που αφήσαμε για χρόνια στο περιθώριο.
Χρειάζεται να αναρωτηθούμε πόσα από όσα θεωρούμε χαρακτηριστικά του εαυτού μας είναι πραγματικά δικές μας επιλογές και πόσα αποτελούν συμπεριφορές που υιοθετήσαμε για να είμαστε αποδεκτοί.
Αυτή η διαδικασία δεν είναι εύκολη. Δεν σημαίνει, όμως, ότι πρέπει να υποφέρουμε για να θεραπευτούμε. Σημαίνει ότι χρειάζεται να αναγνωρίσουμε τον πόνο μας και όπου είναι απαραίτητο να ζητήσουμε την κατάλληλη επαγγελματική βοήθεια.
Γιατί η φροντίδα της ψυχικής υγείας δεν είναι πολυτέλεια ούτε ένδειξη αδυναμίας. Είναι μέρος της φροντίδας της ίδιας μας της ζωής.
Η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας δεν πρέπει να αποτελεί απλώς μια ημερομηνία ευαισθητοποίησης, με μηνύματα που ξεχνιούνται την επόμενη ημέρα.
Είναι μια αφορμή να αναλογιστούμε τι κάνουμε ως κοινωνία, ως οικογένειες και ως άνθρωποι για να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον στο οποίο κανείς δεν θα φοβάται να πει «δεν είμαι καλά».
Χρειαζόμαστε οικογένειες που ακούν χωρίς να κρίνουν, σχολεία που καλλιεργούν τη συναισθηματική έκφραση, χώρους εργασίας που σέβονται τα ανθρώπινα όρια και υπηρεσίες ψυχικής υγείας προσβάσιμες σε όλους.
Χρειαζόμαστε πάνω απ’ όλα να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε την ευαλωτότητα ως ελάττωμα και την αναζήτηση βοήθειας ως κάτι για το οποίο πρέπει να απολογηθούμε.
Ίσως η μεγαλύτερη αλλαγή να αρχίζει από τον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουμε τα παιδιά μας. Από το αν τους επιτρέπουμε να κλαίνε, να φοβούνται, να διαφωνούν και να εκφράζουν τις ανάγκες τους.
Από το αν τους μαθαίνουμε πως δεν χρειάζεται να είναι πάντα τα καλά παιδιά, οι άριστοι μαθητές ή οι δυνατοί της παρέας για να αξίζουν την αγάπη και την αποδοχή μας.
Γιατί κανένα παιδί δεν πρέπει να μεγαλώνει πιστεύοντας ότι η αξία του εξαρτάται από το πόσο καλά κρύβει τον πόνο του.
Δεν ξέρω αν μπορούμε να αλλάξουμε από τη μια μέρα στην άλλη όλα όσα κληρονομήσαμε από προηγούμενες γενιές.
Μπορούμε όμως να αρχίσουμε να τα αμφισβητούμε. Να μιλάμε περισσότερο, να ακούμε ουσιαστικότερα και να επιτρέπουμε στον εαυτό μας να είναι άνθρωπος όχι μια αψεγάδιαστη εικόνα προς κατανάλωση.
Σήμερα περισσότερο από ποτέ χρειάζεται να καταλάβουμε πως δεν είναι υποχρέωσή μας να είμαστε πάντα δυνατοί. Δεν οφείλουμε να αποδεικνύουμε διαρκώς ότι μπορούμε να τα καταφέρουμε μόνοι μας. Έχουμε δικαίωμα στην κούραση, στη δυσκολία, στην αμφιβολία και στην ανάγκη για βοήθεια.
Χρειάζεται να δημιουργήσουμε μια κοινωνία στην οποία κανείς δεν θα αναγκάζεται να προσποιείται ότι είναι καλά.
Αυτή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας ας μάθουμε να ακούμε λίγο περισσότερο και να κρίνουμε λίγο λιγότερο. Ας σταματήσουμε να θεωρούμε τη σιωπή δύναμη.
Δεν χρειάζεται να είσαι πάντα δυνατός. Χρειάζεται να είσαι καλά. Και έχεις δικαίωμα να το διεκδικήσεις.
